Hvað er D-vítamín?
D-vítamín er það vítamín sem hvað mestar rannsóknir hafa verið gerðar á síðustu 10 árin. Niðurstöðurnar hafa kollvarpað fyrri hugmyndum um nytsemi þess, sem og hæfilegar skammtastærðir. D-vítamín, öðru nafni calciferol (sem er latína og merkir „kalkberi“), er fituleysanlegt efni og gengur undir ýmsum nöfnum, t.d.; cholecalciferol (D3), ergocalciferol (D2), dihydroxycholecalciferol. Einnig er til gervivítamínið D5. Þrjár leiðir eru til að fá D-vítamín: með sólarljósinu, úr nokkrum fæðutegundum og loks í bætiefnaformi.
Það D-vítamín sem nýtist líkamanum best kemur úr útfjólubláum sólargeislum, sem gerir sólina lífsnauðsynlega fyrir okkur. Aðrar gerðir vítamínsins þurfa fyrst að ummyndast í lifrinni og svo í nýrunum áður en þær nýtast líkamanum. Fyrir utan mat sem vítamíninu hefur verið bætt út í eru fæðutegundir sem innihalda vítamínið fáar. Þær eru nær eingöngu feitur fiskur eins og síld, lax, silungur, sardínur og lúða. Þó það sé fituleysanlegt er ekki hægt að fá það úr jurtaolíu. Því er erfitt að fá þörfinni fullnægt með fæðu. D3 er það form sem nýtist líkamanum best sem bætiefni. D2 myndast úr ergosteroli í jurtum og nýtist mannslíkamanum afar illa ef eitthvað. Það er því nauðsynlegt að lesa utan á D-vítamínbætt matvæli til að fullvissa sig um hvaða D-vítamín er notað.
Hvaða gagn gerir D-vítamín?
D-vítamín hefur áhrif á allan líkamann – flestar tegundir af frumum þurfa það til að virka rétt, allt frá heilafrumum til beinfruma. Það eru aðeins 30.000 gen í líkamanum og rannsóknir hafa sýnt að D-vítamín hefur áhrif á um 3000 þeirra. Þar af leiðandi hefur það áhrif á marga kvilla, allt frá krabbameini og jafnvel einhverfu til hjarta- og gigtsjúkdóma.
Það er nauðsynlegt fyrir:
- Heilbrigði tanna og beina, þar sem það er grunnurinn að nýtingu kalks í líkamanum. Í rauninni er sama hversu mikils kalks er neytt, það nýtist ekki líkamanum til gagns nema nægt D-vítamín sé til staðar.
- Rétta starfsemi skjaldkirtilsins.
- Stillingu á magni kalks í blóði, beinum, tönnum, þvagi.
- Efnaskipti kalks (Ca) og fosfórs (P).
- Jafnvægi taugakerfisins.
- Storknun blóðs.
- Öndun húðarinnar.
- Það hefur áhrif gegn krabbameini á ýmsan hátt, t.d.:
- Er hvati þess að stökkbreyttar frumur eyða sjálfum sér (krabbamein er stökkbreyttar frumur sem ná að fjölga sér).
- Dregur úr því að krabbameinsfrumur ná að dreifa sér.
- Hjálpar frumum við þá sérhæfingu sem þeim er ætluð (frumur sem ná ekki að sérhæfast verða oft að krabbameinsfrumum).
- Dregur úr myndun nýæða sem myndast í grennd við æxli. Nýæðar eru nauðsynlegar til að æxli verði að krabbameini.
- Það eykur getu líkamans til að eyða bólgum sjálfur, jafnóðum og þær byrja að myndast.
- Það eyðir kalkútfellingum í æðum.
- Þetta tvennt hér á undan talið veldur því m.a. að það minnkar líkurnar á heilablóðfalli til muna.
- Það heldur ónæmiskerfinu í jafnvægi og getur þar af leiðandi komið í veg fyrir ýmsa sjálfsofnæmissjúkdóma (liðagigt, MS, o.fl.)
- Það vinnur gegn astma, kvefi og flensu.
- Margt bendir til að það hjálpi til við losun kvikasilfurs úr líkamanum.
Skortur á D-vítamíni
Svo virðist sem skortur á D-vítamíni auki m.a. líkur á:
- MS sjúkdómnum.
- Liðagigt.
- Sykursýki 1.
- Gigtstjúkdómum.
- Hækkuðum blóðþrýstingi.
- Beinþynningu.
- Psoriasis.
Skammtastærðir:
Ákjósanlegasta leiðin til að fá nægt D-vítamín er sólbað í hófi. Ágætis viðmið eru 10-15 mínútur á dag á allavega 40% af húðinni, en snúið er að ná því á Íslandi sökum lítillar sólar. Eins og segir hér að ofan er líka erfitt að fá þörfinni fullnægt með fæðu. Stendur þá eftir möguleikinn að taka það inn sem bætiefni.
Til eru ýmsar sögur um skaðsemi og jafnvel alvarleg eituráhrif D-vítamíns, t.d. hér á Íslandi. Rannsóknir hafa ekki stutt þær tilgátur svo árum skiptir og ýmis rök hrekja þær nú. Á hinn bóginn eru sífellt stærri teikn á lofti um að heilu þjóðirnar og landsvæðin í heiminum þjáist af D-vítamínskorti.
Skoðanir eru mjög skiptar um ráðlagðar skammtastærðir, en Ísland hefur lengi fylgt stöðlum Bandaríkjanna. Fyrir börn, fullorðna að 60 ára aldri og konur á meðgöngu og með barn á brjósti er ráðlagður dagskammtur Lýðheilsustöðvar 10mcg (400 a.e.) og fyrir fullorðna 61 árs og eldri 15 mcg (600 a.e.).
Rannsóknir síðustu ára benda til að við þurfum mun stærri skammta, allt frá 4-5 þúsund upp í 10-20 þúsund a.e. (250-500mcg) á dag fyrir fullorðna. Ákjósanlegt viðmið er álitið 50-90 ng/ml blóðs , en til að fá vissu um hvert magnið er þarf mælingu á rannsóknarstofu.
Heimildir:
Lýðheilsustöð (2008). D-vítamín (kalsíferól). Sótt 9. febrúar 2011 af:
http://www.lydheilsustod.is/vitamin/d-vitamin#Hvad_er_radlagt?
Deschênes, Jean-Pierre (2000). Vitamins and Minerals – course 244. Montréal:Alternative medicine college of Canada.
Ævar Jóhannesson (2004). D-vítamín – Vítamínið gleymda. Heilsuhringurinn. Sótt 25. febrúar 2011 af
http://heilsuhringurinn.is/index.php?option=com_content&view=article&id=645:d-vitamin-vitaminie-gleymda&catid=27:greinar&Itemid=22
Mercola, Joseph (2008). My one hour free vitamin D Lecture to clear up all your confusion on this vital nutrient. Sótt 8. febrúar 2011 af:
http://articles.mercola.com/sites/articles/archive/2008/12/16/my-one-hour-vitamin-d-lecture-to-clear-up-all-your-confusion-on-this-vital-nutrient.aspx Mercola, Joseph (2011). New study shows lack of this vitamin linked to strokes. Sótt 9. febrúar 2011 af:
http://articles.mercola.com/sites/articles/archive/2011/01/27/new-study-shows-lack-of-this-vitamin-linked-to-strokes.aspx
Ása Sigurlaug Harðardóttir, heilsuráðgjafi
